De geschreven én ongeschreven regels in topadvocatuur

Waarom je vakinhoudelijke kwaliteit slechts het halve verhaal is… en hoe je strategisch kunt navigeren zonder jezelf te verliezen. 

Wie de advocatuur instapt, krijgt een helder pakket formele criteria mee: de beroepsopleiding afronden, declarabele uren maken, publiceren, cliënten bedienen, een bijdrage leveren aan het team. Deze geschreven regels vormen de basis waarop je wordt beoordeeld. Toch schetst deze transparantie een misleidend beeld: het suggereert dat wie aan alle formele eisen voldoet, automatisch doorgroeit. Maar zo werkt het niet. 

Dit artikel baseert zich op een uitgebreid gesprek met Christ’l Dullaert, docent bij het Women Leadership Programme van OSR en toonaangevend expert op het gebied van professionele ontwikkeling binnen de advocatuur. Met ruime ervaring in het begeleiden van (vrouwelijke) juristen in alle carrièrefasen, biedt Dullaert waardevolle inzichten in de geschreven én ongeschreven regels die een rol spelen bij doorgroei in de top van de advocatuur. Haar observaties en praktijkvoorbeelden vormen een solide fundament voor de adviezen en duidingen die in dit artikel worden uitgewerkt. 

Uit het gesprek met Christl Dullaert blijkt dat juist de informele verwachtingen vaak beslissend zijn. Denk aan je rol binnen sociale situaties, je zichtbaarheid in de sectie of hoe je je beweegt tijdens borrels en cliëntcontacten. Deze elementen zijn meestal niet geformaliseerd, maar spelen wel degelijk mee in de vraag: zien wij jou als toekomstige partner?  

Waarom het niet genoeg is om te voldoen aan alle formele eisen  

Veel vrouwelijke advocaten besteden vooral aandacht aan de meetbare doelen. Zeker wanneer ze jonge kinderen hebben, verschuift de focus logischerwijs naar declarabele uren omdat die objectief en concreet zijn. Maar juist daarmee slaan ze (onbewust) een belangrijk deel van de dynamiek over.

 Volgens Dullaert ontstaat er dan een misalignment: drie medewerkers halen hun uren, publiceren voldoende en doen prima werk. Maar twee van hen zijn daarnaast zichtbaar, sociaal aanwezig en erkenning voor partners. Degene die dat niet is, valt af bij de selectiemomenten. Dat wordt nooit expliciet gezegd, maar het werkt wél zo.  

Bovendien schuiven promotiecriteria in de praktijk, zodra je denkt dat je alle eisen hebt gehaald, kan er ineens een nieuw competentieprofiel zijn of ontstaan er andere verwachtingen. Wie alleen meebeweegt met deze steeds veranderende spelregels, raakt de regie kwijt. Dullaert noemt dit een vorm van kantoorpolitiek die je moet leren herkennen en navigeren.  

De eerste ongeschreven regel: onderzoek óf er wel plek is om door te groeien 

Een opvallend inzicht uit het interview: veel vrouwelijke advocaten stellen zichzelf nooit de eenvoudigste vraag “is er überhaupt ruimte aan de top van mijn sectie?”   

Je kunt voldoen aan alle formele en informele eisen, maar als je sectie al twee partners en twee seniors telt met stabiele posities, kan het simpelweg zijn dat er geen opening komt. Kantoorleiding benoemt dit zelden; het is immers niet in hun belang om medewerkers te ontmoedigen. Daarom is dit een strategische vraag die je vanaf je vijfde jaar als advocaat expliciet moet stellen. 

Wat maakt het verschil tussen jou en andere zesde- of zevendejaars? 

Op een bepaald niveau is iedereen goed. Wie zesde- of zevendejaars medewerker is, heeft zich bewezen. Het vakinhoudelijke onderscheid wordt kleiner, de groep is geselecteerd op kwaliteit en potentie. 

Het verschil zit dan niet meer in de stukken die je schrijft of de snelheid waarmee je dossiers oppakt, maar in je sociale effectiviteit: 

• Hoe beweeg je je in vergaderingen? 

• Spreek je je uit, of observeer je vooral? 

• Hoe onderhoudend ben je bij diners of kantoorevents? 

• Kan een partner jou met vertrouwen meenemen naar een cliënt? 

• Krijg je anderen mee, kun je delegeren, neem je een natuurlijke rol?  

Dullaert noemt zelfs voorbeelden die bijna niemand expliciet durft te benoemen: omgangsvormen, hoe je je bestek vasthoudt, kledingkeuzes, elementen die niet bepalen of je geschikt bent als jurist, maar wel hoe je wordt gelezen als toekomstig partner. 

Zichtbaarheid, netwerken en sociale codes: de stille meetlatten voor vrouwelijke advocaten 

Het lastige van sociale codes is dat ze zelden uitgesproken worden. Partners zullen niet aangeven dat zichtbaarheid bij borrels meetelt, maar zij merken het wel op. De stille meetlat bestaat uit vragen als: 

• Ben je aanwezig bij sectieborrels en vooral: hoe ben je aanwezig? 

• Maak je makkelijk contact met cliënten? 

• Kun je ontspannen schakelen in informele settings? 

• Lijk je iemand met wie men “in de family” wil werken?   

Deze codes kunnen lastiger zijn voor advocaten die niet uit een traditionele, corporate omgeving komen, of voor vrouwen met een culturele achtergrond waarin andere omgangsvormen gelden. Juist daarom is expliciet inzicht hierin zo waardevol. 

Wat als je als vrouwelijke advocaat introvert bent of moeite hebt met sociale situaties? 

Introvert zijn betekent niet dat je kansloos bent in een omgeving die extraversie lijkt te belonen. Het vraagt alleen om andere strategieën. Dullaert geeft praktische handvatten:  

• Bereid een event voor: bekijk de deelnemerslijst, stuur iemand vooraf een kort bericht en spreek af even kennis te maken. 

• Zoek de eenling: op elke borrel staat iemand alleen die blij is als jij begint. 

• Gebruik een conversation piece: een subtiel opvallend sieraad, een kleur of accessoire geeft anderen een haakje. 

• Betrek de host: vraag de organisator om je aan iemand voor te stellen. 

• Plan je inspanning: één goede interactie kan genoeg zijn; je hoeft niet tot het einde te blijven. 

Voor introverte advocaten gaat het om zichtbaarheid op eigen voorwaarden, zonder jezelf te forceren in een extravert rolpatroon. 

Omgaan met veranderende spelregels en kantoorpolitiek 

Wie denkt dat promotietrajecten volledig eerlijk en objectief verlopen, loopt vaak vast. Spelregels veranderen, soms vlak voordat jij de lat bereikt. Partners kunnen nieuwe competenties formuleren, extra criteria toevoegen of processen “herijken”. 

Volgens Dullaert moet je dergelijke situaties niet alleen beleefd maar assertief adresseren. Een effectieve reactie kan zijn: 

“Dit waren de regels die zijn afgesproken. Aan die regels heb ik voldaan. Nieuwe regels betreffen de volgende generatie, niet mijn traject.”   

Dat vraagt moed. Maar partners die politisering herkennen, zullen dit vaak respecteren. 

Kleine gedragingen die onbedoeld je carrièrekansen, als vrouw, schaden 

Sommige gewoonten lijken onschuldig, maar ondermijnen je professionele uitstraling: 

• Overmatig sorry zeggen (over-apologizing) 

• Je persoonlijke logistiek toelichten in werkgesprekken (“ik kan niet, want ik moet mijn kind ophalen”) 

• Te laat komen en dat breed uitleggen 

• Onnodige details delen over privéplanning 

• Te lang blijven hangen bij één persoon op een borrel 

• Jezelf kleiner maken in taalgebruik 

Deze gedragingen komen veel voor bij vrouwen, vaak uit beleefdheid of verantwoordelijkheidsgevoel, maar ze geven impliciet een signaal af van onzekerheid of gebrek aan prioritering.   

Oefenen in een privésituatie kan helpen om dit gedrag veilig af te bouwen. 

Navigeren zonder jezelf te verliezen 

De topadvocatuur vraagt om meer dan juridische kwaliteit. Het vraagt om strategisch bewustzijn, sociale intelligentie en het vermogen om te herkennen hoe de organisatie werkelijk werkt. Niet om de luidste collega aan de borreltafel te worden, maar om je eigen stijl te versterken en zichtbaar te maken. 

Hoe eerder vrouwelijke advocaten leren welke ongeschreven regels echt invloed hebben, hoe beter zij kunnen bepalen: 

• Wil ik dit pad? 

• Past deze cultuur bij mij? 

• En zo ja: hoe speel ik dit spel op een manier die bij mij past? 

Dat is geen verlies van authenticiteit, het is professioneel meesterschap. 

Meer over Christ’l Dullaert 

Dullaert is een jurist en rechtsfilosoof, ervaren internationaal onderhandelingstrainer en auteur van diverse publicaties, waaronder Yoga in je Toga en De Proactieve Patroon. Daarnaast schreef zij meerdere boeken over professionele ontwikkeling binnen de juridische praktijk. Haar nieuwste boek, Onderhandelen voor jezelf, verschijnt in 2026 bij Uitgeverij Boom. Lees hier meer over Christ’l.  

Terug naar het kenniscentrum